Na bezoek van de klant aan het atelier wordt de opdracht -na een ruwe prijsindicatie - verstrekt. In het atelier geven we uitleg over onze technieken. Een goed glas-in-lood raam vervaardigen is arbeidsintensief. De plaats wordt bezocht waar het objekt moet komen. Er worden foto's gemaakt en vervolgens ontstaat een ontwerp. De ontwerper kijkt naar verschillende factoren, zoals
de sfeer, de stijl van het pand, de architectuur, de positie van de vensters en de omgeving.
Maar ook: de maat (de hoogte, breedte, doorsnede) , de vorm en het materiaal van het kozijn waarin het paneel komt en de positie van de versterkingsroeden.
Het licht dat binnenvalt is een belangrijke factor voordat de
ontwerper zich kan richten op het ontwerp.
De vervaardiging van een glas-in-lood paneel kan in verschillende stadia worden verdeeld:
- Het opmeten
- De schets
- Het karton
- De lijnen
- De glaskeuze
- Het glassnijden
- Eventuele extra bewerkingen
- Het branden
- Het in lood zetten
- Verstevigen
- Kitten en schoonmaken
Het opmeten
Opmeten gebeurt al in het eerste stadium. Indien de situatie zich wijzigt wordt na goedkeuring van de tekening, de opmeting herhaald.
De schets (zie hieronder het nog ongemonteerde bijbehorende glas-in-lood paneel.)
Deze wordt gewoonlijk op 1/10 van de ware grootte uitgevoerd. Bij het ontwerp dient rekening te worden gehouden met de funktie die het glas heeft bijv. lichtkoepel of venster zoals eerder beschreven. Nu dient bekeken te worden of plaatsing van roedes of bepaalde loodlijnen in het ontwerp geen afbreuk doen aan het uiteindelijke paneel.
Dit ontwerp kan worden uitgevoerd in aquarelverf
en inkt en is vaak summier maar geeft een juist beeld van hoe de ontwerper de ramen ziet. Is de schets accoord dan zal de tekening worden geperfectioneerd.
De graad van perfektie van deze tekening hangt af van werkwijze van de ontwerper
maar het moet vrij accuraat zijn omdat het later vergroot kan worden
tot de werkelijke afmeting van het raam; het karton.
Het karton met de belijningen
Het karton is een ontwerp op ware grootte.
Gewoonlijk wordt deze met de hand getekend. Alle afmetingen dienen juist te zijn
Dikke lijnen stellen de loodprofielen voor en een schaduw het latere verven op het glas.
De raambrug en glasroedes worden ook aangeduid op de tekening.
Een kopietekening van het karton wordt gemaakt voor het snijden van het glas.
Elk segment van des tekening wordt voorzien van een nummer voor
de kleuren en letters voor stukken. Het glas wordt direkt op de snijlijn geknipt in sjablonen.
Bij deze methode wordt dus de loodlijn weggeknip met een kalibreerschaar met 3 bladen. De geknipte stukken worden als sjablonen gebruikt voor het glas.
De glaskeuze
Zie artikel onder menu: de keuze
Het snijden van het glas
Na de glaskeuze wordt het glas op maat gesneden door de vakman.
 Met nadruk wordt hier gezegd de vakman omdat het erg belangrijk is dat glas juist gesneden word. Het komt notabene bij bedrijven voor, dat glas niet juist gesneden wordt. U dient te beseffen dat als het paneel eenmaal in lood gezet is en blootgesteld wordt aan koude en warme temperaturen, de beide materalen, maar ook bijvoorbeeld het hout van het kozijn, zal gaan krimpen of uitzetten. Lood, geplaatst in dubbel glas, kan 's-zomers een temperatuur bereiken van meer dan 170ºCelcius. U kunt zich voorstellen dat krimpende en uitzettende materialen uitwerking hebben op het paneel. Praktisch betekent dit dat er - bij slecht snijgedrag en in dit geval bij een glaspaneel in lood - kieren kunnen ontstaan tussen het lood en het glas en men ertussen door naar buiten kan kijken. Dus glas dient precies gesneden te worden. Dit gebeurt vaak met oliegevulde snijders voorzien van eeen gehard
stalen wieltje geslepen onder een speciale hoek.
De diamant snijder wordt alleen toegepast bij rechte lijnen omdat deze nogal moeilijk manouvreert.
In de middeleeuwen gebruikte men snij-ijzers, die men heet maakte en vervolgens
over het glas trok. Glas brak dan niet altijd op de gewenste plaatsen, iets wat heden ten dage alleen bij slechte kwaliteit glas voorkomt.
Glas wordt gesneden over de snijlijn. Hierbij ligt de tekening onder het glas.
Ook kan men het glas snijden rondom de sjablonen die men geknipt heeft.
Glas snijdt men in twee fases. Eerst wordt een snijlijn aangebracht met een glassnijder, vervolgens wordt deze lijn met de hand gebroken. Men kan ook glas breken door op de achterzijde van het glas te tikken (men krijgt dan wel bramen).Bij diepe bochten werkt men met diverse snijlijnen.
Andere bewerkingen
Om bepaalde delen van het paneel te bewerken zijn er tal van mogelijkheden zoals: etsen, brandschilderen van bijvoorbeeld ornamenten en zilvergeel aanbrengen
Etsen is de procedure bij plaque glas, dus glas met twee kleurenlagen glas, waarbij de dunne gekleurde laag wordt verwijderd. Deze bewerking is niet ongevaarlijk door toepassing van de etsvloeistof.
Het Branden
Op het al dan niet gekleurde glas worden (kleur)pigmenten aangebracht in de vorm van ornamenten of figuren. In de oven smelt het glas en de verf samen tot een geheel afhankelijk van de gebruikte verfpigmenten. Niet alle glassoorten kunnen tegelijk gebrand worden. Harde glassoorten zoals: groenen en blauwen worden apart gelegd van de zachtere glassoorten: gelen, witten etc. zodat het vuur naar behoeven kan worden geregeld. Ook is brandduur alsmede de gebruikte pigementen en vooral ook de kombinatie van de pigmenten hoelang men dient te branden en welk effekt men wil sorteren. Dit kan varieëeren van 550 graden celsius to 750 graden maar ook in tijd. Daarna wordt het glas langzaam afgekoeld.
Ook is het mogelik om een geeltint aan te brengen zoals zilvergeel die een verbinding aangaat met het glas. Dit wordt meestal op de buitenzijde van het glas aangebracht omdat het niet beinvloed wordt door het weer. Met zilvergeel kan men diverse tinten verkrijgen afhankelijk van de samenstelling en de brandduur en de hitte in de oven. Brandschilderen is een zeer arbeidsintensieve werkwijze waarbij verschillende technieken kunnen worden gehanteerd zoals sjablonneren en tamponneren. Maar de techniek om een perfect brandchildring te maken noemt men het dassen. Hierbij wordt verf opgebracht en al dan niet gelijkmatig (men kan de verf manipuleren)uitgedast over het vlak. Hierbij verkrijgt men pas een goede opbreng en prachtverdeling van de opgebrachte verf. Het geeft de uiteindelijke brandschildering dan ook een perfecte manier van afwerking.
Het in lood zetten
Als alle stukken eenmaal gesneden, gebrand zijn of een andere bewerking hebben ondergaan,kunnen ze gezet worden in lood. Dit dient zeer voorzichtig te gebeuren daar lood erg kwetsbaar is. Jaroglas werkt met goede loodsoorten. Voor het zetten van een glas-in-lood paneel kunt u onze pagina Restauraties bezoeken waar een korte uitleg middels foto's te zien is.
Verstevigen
Versteviging van het paneel kan op verscheiden manieren gebeuren. Het is leuk hier de oude manier te bespreken, die van windroedes.
Roedes van staal met een doorsnede afhankelijk van de grootte van het glaspaneel, worden op gelijke hoogte aan het loodprofiel bevestigd door middel van loodband in de vorm van zogenaamde roosjes. Het loodband wordt daarbij in de vorm van een roos om de roede heen gedraaid. Ook laat men de roede vaak meegaan met het loodprofiel indien dit een gebogen verloop heeft. Hierbij dient men te zorgen dat het staal spanningsvrij is.
Op zich zijn er tal van manieren om lood stevigheid te geven die ook nog mooi zijn om naar te kijken. Het ambacht in volle glorie!
Solderen
Het solderen zorgt ervoor dat het alle glasstukken, eenmaal in lood gezet, op de verbindingspunten aan elkaar worden vastgezet middels tinsoldeer. De soldeertin heeft een zodanig temperatuur dat het eerder smelt dan het lood waarop gesoldeerd gaat worden. De samenstelling van de tinsoldeer is bepalend. Na het solderen - waarbij mooie ambachtelijke punten zijn aangebracht - wordt het paneel schoongemaakt en ter versteviging gekit. Het kitten is belangrijk. Hierbij wordt gebruik gemaakt van speciaal zaagsel. Het zorgt voor de stevigheid van een paneel maar geeft het tegelijkertijd een voller, afgewerkter aanzien.
Dan wordt het opnieuw schoongemaakt en vervolgens dient het paneel enige tijd uit te harden en kan worden gemonteerd op de plaats van bestemming. Een goed paneel kan zo'n 50 tot 80 jaar mee.
|